DPE-Program dla Europy Środkowej
Program dla Europy Środkowej (CENTRAL EUROPE Programme) wspiera współpracę partnerów z ośmiu państw unijnych (Austria, Czechy, Niemcy, Polska, Słowacja, Słowenia, Węgry, Włochy) i Ukrainy. Działania realizowane przez międzynarodowe konsorcja mogą dotyczyć innowacji, transportu i komunikacji, ochrony środowiska oraz poprawy konkurencyjności miast i regionów. Obecnie 182 instytucji z Polski uczestniczy w 101 projektach.
W połowie października br. zakończył się ostatni konkurs w programie. Zanim w 2014 roku zostanie uruchomiona jego kolejna edycja, warto przyjrzeć się bliżej realizowanym już projektom, żeby zrozumieć, dlaczego warto interesować się współpracą transnarodową.
Poza wymiernymi i bardzo konkretnymi korzyściami, takimi jak możliwość zrealizowania pilotażowych inwestycji, Program dla Europy Środkowej oferuje dostęp do wiedzy, innowacji i doświadczeń zagranicznych partnerów. Projekty realizowane wspólnie z nimi mogą stać się punktem wyjścia dla przedsięwzięć inwestycyjnych finansowanych ze środków innych programów. W niektórych dziedzinach, np. związanych z ochroną środowiska, zmianami klimatycznymi czy rozwojem szlaków komunikacyjnych nie da się wiele zdziałać bez międzynarodowego partnerstwa.
Projekt transnarodowy powinien liczyć co najmniej 3 partnerów pochodzących z różnych państw objętych obszarem programu, jednak średnia liczba uczestników korzystających z dofinansowania w projektach dotychczas zatwierdzonych to 11. Przygotowanie projektu realizowanego w różnych miejscach Europy i zarządzanie nim w imieniu wszystkich partnerów stanowi nie lada wyzwanie administracyjne. Jednak już 10 polskich instytucji pełni z powodzeniem funkcję partnera wiodącego, zawdzięczając tej roli znaczący wpływ na zakres i jakość rezultatów projektu oraz doskonalenie zdolności managerskich instytucji. Aby zilustrować możliwości, jakie stwarza program, warto prześledzić trzy projekty prośrodowiskowe zarządzane przez polskich partnerów.
Cele programu
Głównym celem programu jest wzmocnienie spójności terytorialnej, promowanie wewnętrznej integracji oraz poprawa konkurencyjności obszaru Europy Środkowej.
Spójność terytorialna obejmuje odpowiedni dostęp dla mieszkańców i podmiotów gospodarczych do podstawowych usług, bez względu na terytorium, do którego przynależą.
Integracja implikuje usunięcie barier ograniczających swobody ruch w rozumieniu fizycznym, prawnym, społecznym, gospodarczym, a także informacyjnym.
Konkurencyjność w tym programie obejmuje czynniki „miękkie”, pozytywnie wpływające na działalność gospodarczą (jakość życia, zrównoważony rozwój, równouprawnienie płci itd.), a także na osiągnięcie dobrobytu gospodarczego oraz wysokiej jakości życia.
Cele cząstkowe przyczyniające się do realizacji celu głównego to:
Podnoszenie konkurencyjności obszaru Europy Środkowej poprzez wzmacnianie struktur innowacyjności i dostępności.
Poprawa równomiernego i zrównoważonego terytorialnego rozwoju poprzez podniesienie jakości środowiska oraz rozwój atrakcyjnych miast i regionów w obszarze Europy Środkowej.
Obszar programu
UE
Austria, Czechy, Węgry, Polska, Słowacja, Słowenia, Niemcy (Badenia-Wirtembergia, Bawaria, Berlin, Brandenburgia, Meklemburgia – Pomorze Przednie, Saksonia, Saksonia-Anhalt, Turyngia, Włochy (Piemont, Valle d’Aosta, Liguria, Lombardia, Provincia Autonoma Bolzano/Bozen, Provincia Autonoma Trento, Veneto, Friuli-Wenecja Julijska, Emilia-Romagna)
spoza UE
Ukraina – obwody: wołyński, lwowski, iwanofrankowski, zakarpacki, czerniowiecki
Obszar ten to ponad 1 050 000 km2, w przybliżeniu jedna piąta powierzchni lądowej UE. Zamieszkały jest przez około 148 milionów obywateli, co stanowi 28% populacji UE. Obszar charakteryzuje się dużą gęstością zaludnienia oraz wysokim wskaźnikiem urbanizacji; 73% populacji mieszka w miastach lub na terenach miejskich. Jego gospodarka wykazuje duże dysproporcje w dochodach i standardach życia: obszar Europy Środkowej obejmuje zarówno kilka najbogatszych, jak i najbiedniejszych regionów Unii. Program dla Europy Środkowej ma się przyczynić do redukcji tego zróżnicowania przez współpracę regionów na rzecz rozwiązywania wspólnych problemów oraz działania mające na celu lepsze wykorzystanie ich potencjału. Program ten powinien również pomóc we wzmocnieniu ogólnej konkurencyjności poprzez stymulowanie innowacyjności na całym obszarze Europy Środkowej.
Partnerstwo
Minimalne wymogi ustalone dla Programu dla Europy Środkowej oznaczają, że konsorcja partnerskie angażować powinny:
co najmniej trzech partnerów finansujących
z co najmniej trzech krajów oraz
z których co najmniej dwóch partnerów usytuowanych jest w unijnych regionach Europy Środkowej.
Partnerzy zaangażowani w operacje powinni być odpowiednimi podmiotami z faktycznymi kompetencjami do tworzenia, wdrażania oraz propagowania produktów i rezultatów. Wszyscy partnerzy powinni być zaangażowani w projekt w sposób proporcjonalny i być w stanie wiarygodnie określić w zarysie korzyści osiągnięte ze współpracy partnerskiej i transnarodowej. Program w szczególności zachęca do wielodyscyplinarnej i międzysektorowej współpracy partnerskiej. Mimo, że nie wyklucza się większych konsorcjów, rekomendowana liczba partnerów wynosi od 8 do 12 w zależności od wybranego typu działań. Średnia liczba partnerów w projektach zatwierdzonych wynosi 11.
W Programie dla Europy Środkowej partnerami projektowymi mogą być:
władze publiczne szczebla krajowego, regionalnego i lokalnego takie jak ministerstwa, samorządy regionalne, jednostki administracyjne, samorządy miejskie oraz ich wydziały;
instytucje o charakterze publicznym (Public Equivalent Bodies), takie jak stowarzyszenia rozwoju regionalnego oraz agencje innowacyjności i rozwoju. Oznacza to jakąkolwiek jednostkę:
stanowioną zgodnie z prawem publicznym lub prywatnym w konkretnym celu zaspokojenia potrzeb o charakterze powszechnym, nie mających charakteru przemysłowego ani handlowego, oraz; i
posiadającą osobowość prawną, i
finansowaną w większej części przez państwowe, regionalne, bądź lokalne władze, czy też inne podmioty podległe prawu publicznemu lub podlegającą tym podmiotom w zakresie nadzoru kierowniczego lub posiadającą radę organizacyjną, kierowniczą lub nadzorczą, ponad połowa której wyznaczana jest przez państwowe, regionalne, bądź lokalne władze lub inne podmioty podległe prawu publicznemu.
Instytucje prywatne, w tym prywatne firmy posiadające osobowość prawną.
Priorytety programu
Priorytet 1 – Wspieranie innowacyjności na obszarze Europy Środkowej
Projekty realizowane w ramach tego priorytetu zmierzają do poprawy klimatu dla innowacji we wszystkich regionach i umożliwiają im lepsze wykorzystanie potencjału innowacyjnego. W tym celu projekty tworzą korzystne warunki ramowe dla innowacji oraz budują możliwości efektywnego transferu, a także zastosowania innowacji. Projekty promują rozwój wiedzy oraz pomagają w poprawie warunków ramowych dla edukacji oraz szkoleń.
Priorytet ten obejmuje następujące obszary interwencji:
1. Poprawa ramowych warunków dla innowacji,
2. Tworzenie możliwości dla rozprzestrzeniania i stosowania innowacji,
3. Wspieranie rozwoju wiedzy.
Priorytet 2 – Poprawa zewnętrznej i wewnętrznej dostępności obszaru Europy Środkowej
Projekty realizujące ten priorytet mają na celu poprawę dostępności, która jest koniecznym warunkiem rozwoju gospodarczego oraz kluczowym elementem redukującym dysproporcje na obszarze programu. Projekty takie promują rozwiązania oparte na technologiach informatyczno-komunikacyjnych (ICT), a także alternatywne pozatechnologiczne rozwiązania dla poprawy dostępu. Projekty wspierają połączenia oraz intermodalność w celu poprawy wykorzystania i jednoczesnej redukcji natężenia ruchu.
Priorytet ten obejmuje następujące obszary interwencji:
1. Poprawa wewnętrznych połączeń w obszarze Europy Środkowej,
2. Rozwój współpracy w dziedzinie multimodalnej logistyki,
3. Promowanie mobilności bezpiecznej i zgodnej z zasadami zrównoważonego rozwoju,
4. Technologie informatyczno-komunikacyjne i rozwiązania alternatywne dla zwiększenia dostępu.
Priorytet 3 – Odpowiedzialne korzystanie ze środowiska
Projekty realizowane w ramach tego priorytetu mają na celu bardziej odpowiedzialne wykorzystanie oraz lepszą ochronę środowiska naturalnego na obszarze Europy Środkowej. Takie projekty pozwalają wspólnie zarządzać środowiskiem i chronić zasoby naturalne, wspierać przyjazne środowisku technologie oraz redukować ryzyko i skutki zagrożeń naturalnych i wywołanych działalnością człowieka. Wspierają one również odnawialne źródła energii oraz poprawę efektywności energetycznej.
Priorytet ten obejmuje następujące obszary interwencji:
1. Rozwój wysokiej jakości środowiska poprzez zarządzanie zasobami naturalnymi i dziedzictwem oraz ich ochroną.
2. Redukcja ryzyka oraz skutków zagrożeń naturalnych i wywołanych działalnością człowieka.
3. Wspieranie wykorzystywania źródeł energii odnawialnej i zwiększania efektywności energetycznej.
4. Wspieranie ekologicznych, przyjaznych środowisku technologii i działań.
Priorytet 4 – Poprawa konkurencyjności oraz atrakcyjności miast i regionów
Projekty realizowane w ramach tego priorytetu mają na celu poprawę jakości życia w miastach i regionach i będą promować zrównoważony rozwój miejski. Będą wspierać rozwój policentryczny mając na celu zapobieżenie dysproporcjom w obszarach miejskich, spowodowanych segregacją społeczną i przestrzenną. Będą także podejmować kwestie zmian demograficzno-społecznych jak również ochrony, utrzymania i wykorzystania zasobów kulturowych.
Priorytet ten zawiera następujące obszary interwencji:
1. Rozwój policentrycznych struktur osadniczych oraz współpracy terytorialnej,
2. Uwzględnienie terytorialnych skutków zmian demograficzno-społecznych w rozwoju miast i regionów,
3. Wykorzystanie zasobów kulturowych dla uatrakcyjnienia miast i regionów.